عوامل موثر بر مدیریت كلاس
الف) ویژگی های شخصیتی معلم
بدون شك شخصیت و یا ویژگی های شخصیتی معلم، یكی از عوامل بسیار مهم در نظم دهی كلاس می باشد. معلمی كه ظاهرآن آراسته می باشد، مثبت نگر و خوش اخلاق است به توانایی های ذهنی، جسمی، عاطفی و تفاوت های فردی شاگردان آگاهی دارد، شرایط فیزیكی كلاس را از قبل آماده می سازد، مهارت ارزشیابی و پرسش كردن را میداند، دانش آموزان را دوست دارد و به كارش علاقه نشان میدهد، با ایمان،راستگو، صادق و خوش بیان می باشد و در كارش مسلط است و با معلمی كه این ویژگیها را ندارد، مسلمآ بسیار متفاوت است بنابر این معلمین باید این صفت را در خود آشكار نمایند و در تمهیدات اشتغال به حرفه ی مقدس معلمی،این ویژگی ها را در خود متبلور سازند.
ب) روش های تدریس
بسیارند دانشجو معلمینی كه در كلاسها ی دانشگاه یا مراكز تربیت معلم، دائم این جمله را بیان می دارند كه " این روش تدریس را نمیتوان در كلاس ها به كار برد " دلیل گفتن این جمله اعتراضی این است كه دانشجویان معلمی، هنوز آگاهی ندارد كه هر روش تدریس كارآیی خاص خود دارد و از یك روش تدریس نمی توان برای آموزش همه دروس و یا در همه كلاس ها استفاده نمود. همچنین بعضی اذعان می دارند كه اجرای بعضی از روش های تدریس، باعث شلوغی و بی نظمی كلاس می گردد.
در توضیح این مطالب شایان ذكر است كه یك معلم باید با توجه به شرایط كلاسی- امكانات و تجهیزات – توانایی های خود و شاگردان و محتوای كتب درسی یك روش مناسب انتخاب نماید و در صورتی كه روش تدریس معلم مناسب نباشد باعث سردر گمی شاگردان، شلوغی كلاس و اتلاف وقت خواهد شد. بنابر این لازم است كه یك معلم نسبت به الگوها،روش ها و راهبردهای فنون تدریس،آگاهی های لازم را داشته باشد تا به موقع و در جای مناسب از هر كدام از روش ها و فنون،با موقعیت بهره مند گردد.
یكی از دلایل عدم استفاده از روش های فعال تدریس توسط معلمان محتوای كتب درسی می باشد. تحلیل محتوای كتب درسی دوره ی دبیرستان نشان می دهد كه تنها 37 درصد معیار های روش های تدریس فعال و كتب درسی این دوره اعمال گردیده است.(پیریایی،1383) بنابر این ضرورت دارد كه یك معلم در طراحی آموزشی تدابیری بیاندیشد تا شاگردان را با مفاهیمی كه ارائه گردید آشنا نموده. و امكان بر هم زدن نظم كلاس را از دانش آموزان خاطی سلب نماید، همچنین ضروری است كه محتوای كتب درسی با توجه به چگونگی آموزش و اعمال روش های تدریس فعال باز نگری گردد.
ج) فنون تدریس
تدریس به مجموعه اعمالی كه معلم برای جلب توجه شاگردان به تدریس اثر بخش و كارآمد تر اجرا می نماید، گفته میشود. آشنایی و آگاهی نسبت به فنون تدریس و اعمال آنها در كلاس درس توسط معلم، باعث می شود،وی بدون استفاده از خشونت و تنبیه بدنی، كلاس را مدیریت نموده و نظم را حاكم سازد، از جمله فنون تدریس می توان موارد زیر را بر شمرد
1- تدبیر منفی
تدبیر منفی یكی از تكنیك های خانواده درمانی است و معلم به منظور ساكت كردن كلاس و یا جلب توجه دانش آموزان از آن استفاده می نماید بدین صورت كه وقتی كلاس شلوغ میشود معلم طنین شادی صدای خود را كم كرده و بغض صدایش را افزایش می دهد و با این روش به كلاس نظم می بخشد.
2-كم وزیاد كردن تن صدا
به منظور جلب توجه شاگردان و وادار كردن آنها به گوش دادن،معلم باید با صدای یكنواخت صحبت نكند، نوسانات صدای خود را كم و زیاد نماید تا دانش آموزان شنونده فعالی شوند.
3- حركت های معلم
بین حركتهای معلم وتوجه شاگردان رابطه مستقیم وجوددارد، ( شعبانی،382) هر چه حركات هدفمند معلم و حركت كردن به آخر كلاس و بر گشتن و حركات پایین كلاس معلم بیشتر باشد، معلم بر كلاس مسلط تر خواهد داشت و شاگردان بیشتر به او توجه خواهند كرد ودر نتیجه یادگیری بهتر صورت می گیرد.
4-تاكید روی بعضی از مفاهیم و كلمات
" نگاه كنید، دقت كنید "، این كلمات خیلی مهمند و تكرار بعضی افعال و كلمات از جمله نكاتی است كه به خاطر تاكید معلم، توجه شاگردان را جلب می نماید.
5- اشارات معلم
بعضی از ایما ها و اشارات معلم، باعث دقت بیشتر شاگردان می شود؛ حركات دست، چشم،ابرو، دهان، انگشتان و سر، مشتمل برا ین حركات است.
6- مكث های به موقع و هدفمند
برخی معلمان در حین توضیح دادن و یا سخنرانی با مكث های به موقع حواس شاگردان را به مفاهیم جلب می نمایند، و سر و صدای دانش آموزان را كاهش می دهد. و كلاس را اداره می نمایند.
7-تشویق وتمجید دانش آموزان
یكی ازفنونی كه به عنوان ابزاری موثر دراختیار معلمان می باشد، تشویق و تمجید است؛ البته تمجید عملكرد شاگردان، با ارزش تر از تشویق آنان است، زیرا تشویق شاگردان باعث به وجود آمدن آموزش و پرورش سود گرایانه می گردد. همچنین معلم می تواند با توجه به سن دانش آموزان از تقویت پته ای نیز بهره ببرد.ویا از كارتهای تلاش، امتیاز و كارت جایزه بدین منظور استفاده نماید. استفاده ی فاصله ای و نسبی متناوب از این ابزار،اثر بخشی آن را ارتقا می بخشد.
8-نگاههای معنی دار
گاهی نگاههای معنی دار معلم به دانش آموزی كه به درس توجه ندارد و یا سروصدا می كند،باعث كاهش رفتار نا به جای او می گردد.همچنین با عصبانیت نگاه كردن به دانش آموزانی كه برای كلاس مزاحمت ایجاد كرده اند ؛باعث می شود دانش آموز وادار شود به درس های معلم گوش دهد.
9-ضربه زدن به میز و صندلی
گاهی معلم با ضربه زدن به میز یا تابلوی كلاس،توجه شاگردان به مطالب و مفاهیمی كه ارائه می شود جلب می كند.
10-تدوین قانون و مقررات كلاس
تدوین قوانین كلاسی و تشریح آن برای دانش آموزان و آگاهی دادن به آنها باعث ایجاد نگرش می گردد و در نهایت موجب عملكرد مثبت فردی و گروهی می شود. لذا معلمان باید در تدوین مقررات كلاس به خصوص در روزهای اول دقت كافی داشته باشند.
از زمانی که تعلیم و تربیت به وجود آمده است، معلمان به رفتار دانش آموزان توجه داشته اند. حتی سقراط شکایت داشت که دانشجویان او "عاشق تجملند"، رفتارهای بدی دارند و به اولیای خود بی احترامی می کنند.
این نگرانی فزاینده وجود دارد که رفتارهای نامناسب دانش آموزان امروز، به مراتب بیش تر و شدیدتر از گذشتگان باشد، ولی شواهد اندکی برای اثبات این نظریه وجود دارد. کارشناسان گوناگون نظریات متفاوتی درباره اداره کلاس مطرح کرده اند، ولی بهترین شواهد را باید از مشاهده مستقیم کار معلمان در سازماندهی محیط کلاس به دست آورد. در سال های اخیر، اصطلاح "مدیریت کلاس" عمدتاً به نوعی روش رفتاری برای هدایت رفتار کلاس اشاره داشته است.
ادامه دارد
به گروه دین و زندگی استان سمنان خوش آمدید